Ceza Hukuku Alanında Bilimsel Mütalaa ve Uzman Görüşü Vermek

Türk ceza uygulamasında uzman görüş/bilimsel mütalaa Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiş olup  m.67/6’ya göre; “Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler…”.

CMK m.68/3’e göre; cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiin veya kanuni temsilcinin talebi üzerine, soruşturma veya kovuşturma aşamasında bilimsel mütalaa hazırlayıp dosyaya sunan veya sunacak olan uzmanın duruşmada dinlenmesi mümkündür. Mahkeme bu talebi kabul etmese bile, uzmanı dinletmek isteyen taraf uzmanı hazır bulunduğu takdirde iddia ve savunma hakkının kısıtlanmaması ve uzmanın görüşünün duruşmada alınıp tutanağa geçirilmesi gerekir. Bunun için kanun koyucunun aradığı şart, yalnızca sözlü beyanda bulunması amacıyla taraflardan birisinin duruşmada uzman tanık dinletemeyeceği, dinletebilmesi için önceden veya duruşmada dinlenmesi sırasında uzman tanığın konu ile ilgili rapor hazırlamasıdır. Bu rapor, bilimsel mütalaa hazırlayan uzman tarafından ilgilisine vermeli ve davanın tarafı olan ilgili de bu raporu dava dosyasına sunmalıdır. Aksi halde, uzmanın duruşmada dinlenmesi mümkün değildir.

Uzmanın beyanı; davaya konu eyleme tanıklık yaptığı için değil, dava konusu veya dosyada bulunan bir delille ilgili görüşten ibarettir. Uzman görüşünün, bilirkişilik için CMK m.63/1’in ikinci cümlesinde öngörülen kısıtlılığa tabi olup olmadığı düşünülebilir. Burada geçen kısıtlama, taraflardan birisinin bilimsel mütalaa hazırlamakla görevlendirdiği uzmanı bağlamayacaktır. Esasında “taraf bilirkişisi” de denilebilecek uzman, bir anlamda görüş hazırladığı tarafa hukuki, özel, fenni veya teknik bilgi ve görüş vermek suretiyle yardımcı olmaktadır. Bu nedenle, CMK m.67/6’da “yargılama konusu olay ile ilgili olarak” ibaresine yer verilmiş ve uzmanın çalışma alanı geniş tutulmuştur. Soruşturmada ve kovuşturmada resmi sıfat taşımayan uzman; “taraf” veya “temsilci” olarak değilse de “tarafa yardım eden” sıfatıyla ve sahip olduğu bilgiler ışığında, soruşturma veya kovuşturmaya konu eylemle ilgili veya alınması muhtemel bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirmek üzere veya bilirkişi raporu hakkında bilimsel mütalaa hazırlayabilir. Uzmanın bu raporu sunacağı kişi, kendisinden görüş isteyen taraftır. (Prof. Dr. Ersan Şen)